به گزارش خبرگزاری حوزه، ششمین کرسی علمی ترویجی با محوریت مطالعات مستشرقان درباره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از سلسله نشستهای انجمن قرآن و مستشرقان حوزههای علمیه به مناسبت هزار و پانصدمین سالگرد میلاد با سعادت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) برگزار شد.
در این نشست علمی که به «بررسی شبهات زنان در قرآن در دانشنامه اولیور لیمن» اختصاص داشت، حجتالاسلام و المسلمین محمدهادی منصوری از پژوهشگران قرآنی و حوزه مستشرقین به ارائه بحث پرداخت.
همچنین محمدحسین زمانی به عنوان ناقد و حجتالاسلام و المسلمین مهدی ندایی نیز به عنوان دبیر جلسه حضور داشتند.
ارائه دهنده:
حجت الاسلام والمسلمین منصوری:
این مقاله در راستای نقد جریان فعالیت های قرآنی مستشرقین است که در آن به دانشنامه لیمن پرداخته شده است.
«قرآن، یک دائره المعارف» معروف به دائره المعارف قرآن، اثر الیور لیمن، نویسنده آمریکایی است که مقالات آن مشتمل بر موضوعات و مباحث مربوط به قرآن و مفسران است. این دائره المعارف نیز مانند دیگر آثار مستشرقان در کنار برخی مطالب مفید، دارای شبهات عقیدتی و فقهی و... است که پاسخ به آنها بایسته است.
این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی سه شبهه «شیطان صفتی جنس زنان از نظر قرآن، ترجیح جنس مذکر بر مونث در قرآن و اختصاص نعمت های بهشتی به مردان» پرداخته است. یافته های پژوهش حاکی است مستشرقان به دلیل بی توجهی به دیگر آیات قرآن و مفاهیم اسلام دچار اشتباهاتی در زمینه جایگاه زنان در قرآن شده اند و مردان را جنس برتر از دیدگاه اسلام معرفی می کنند.
حال آنکه از نظر قرآن برخی از زنان هم چون حضرت مریم و آسیه نمونه ای مثال زدنی برای تمام زنان و مردان مومن هستند و تفاوت میان زنان و مردان در برخی از احکام با وجود شرایط و ضوابطی که در اسلام برای هریک مشخص شده است، عین عدالت است و با توجه به برخی آیات قرآن زنان و مردان مومنی که به نیکی ها عمل می کنند در بهره مندی از نعمات بهشتی مساوی اند.
از نظر مستشرقان قرآن دارای تناقض است، زیرا از یکسو تعدد زوجات را با شرط رعایت عدالت میان زنان مباح میشمارد و از سوی دیگر بیانگر آن است که شما هرگز نمیتوانید بین همسران خود به عدالت رفتار کنید، هرچند که تمام تلاش خود را به کار گیرید.
آیه (وَالْمُطَلَّقَاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ۚ وَلَا یَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ یَکْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحَامِهِنَّ إِنْ کُنَّ یُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِی ذَٰلِکَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا ۚ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ / زنان مطلقه، باید به مدت سه مرتبه عادت ماهانه دیدن (و پاکشدن) انتظار بکشند و اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارند، برای آنها حلال نیست که آنچه را خدا در رحمهایشان آفریده، کتمان کنند و همسرانشان، برای بازگرداندن آنها در این مدت، (از دیگران) سزاوارترند، درصورتیکه خواهان اصلاح باشند و برای آنان، همانند وظایفی که بر دوش آنهاست، حقوق شایستهای قرار داده شده و مردان بر آنان برتری دارند و خداوند توانا و حکیم است (بقره/۲۲۸).
مفسران با چه استدلالی این سخن را مطرح کردهاند که اکثر نعمتهای بهشتی مختص مردان است؟ درحالیکه در برخی آیات قرآن برای بهره مندی از نعمات بهشتی هیچ تفاوتی میان زن و مرد مؤمن قائل نشده است و در آیات زیر هر دو را کنار یکدیگر ذکر میکند.
مقاله ای که بنده در این خصوص نگاشته ام در نشریه قرآن پژوهی خاورشناسان در دوره هجده به چاپ رسیده است. در این مقاله تلاش کردیم که نشان دهیم که مستشرقین به ویژه شخص لیمن چگونه تلاش کرده است با ضعف شدید علمی خود نسبت به عمق مباحث علمی و قرآنی با نگاه ظاهری به مقایسات بپردازد و ذهن مخاطب را به سمت دیگری سوق دهد.
درباره مساله شیطان زدگی تعریفی در نگاه مستشرقین نسبت به نگاه قرآنی به زنان، این مساله نیز به دلیل عدم درک صحیح از معارف قرآنی است که تلاش می کنند چنین مساله ای را القا کنند.
اختصاص نعمت های بهشتی به مردان که نشان می دهد مستشرقان به دلیل بی توجهی به آیات دیگر و مفاهیم اسلام دچار چنین اشتباهاتی شده اند.
وقتی در آیات قرآن به صراحت زنانی مانند حضرت مریم و آسیه برای همه مردان و زنان به عنوان اسوه یاد می شوند یعنی فعل و قول و ماهیت وجودی یک زن می تواند برای مهم مردم اعم از زن و مرد اسوه باشد. چون قرآن از واژه اسوه استفاده کرده است که کاملا شمول بیشتری نسبت به الگو دارد.
ضرورت چنین بحث هایی این است که خاستگاه برخی اتفاقات در کشور در حوزه زن همین شبهاتی است که در دانشنامه ها و آثار غربی در حوزه زن نوشته شده است. وقتی قرآن کریم اشاره می کند که بسیاری از زنان در طول تاریخ موحد بوده اند در حالی که همسران آنها غیر موحد بودند نشان می دهد که زنان در نگاه قرآنی چه جایگاهی دارند.
اشکال غلطی که به شیطان صفتی نزدیک است قطعا از قرآن بر نمی آید. به خاطر اینکه قرآن کریم در آیاتی زنان را اسوه دانسته و آنها را همتراز مردان قرارداده است. آیت الله العظمی جوادی آملی در کتاب زن در آیینه جلال و جمال بیان می کنند که تفاوت زن و مرد در زمین فقط برای تکامل بشر است و عندالله هیچ تفاوتی باهم ندارند.
روایاتی داریم که بیش از پنجاه نفر از یاران ویژه سیصد و سیزده نفری امام زمان(عج) که از لحظه تکیه امام به دیوار کعبه و معرفی خود به جهان گرد حضرت هستند را بانوان تشکیل می دهند. یعنی زمانی که بسیاری از مردان به این مقام نرسیده اند بر می گردندبه اینکه نوع تربیت آن زنان چه باشد وگرنه زن و مرد هیچ تفاوتی باهم ندارند.
بر اساس روایات و آیات قرآن کریم زن و مرد عندالله مساوی هستند و تفاوت ها به دلیل تکامل است. زنی که محضر رسول الله (ص) آمد و گفت چرا جهاد فقط برای مردها است و بانوان از آن معاف شده اند. پیامبر(ص) به او فرمودند که شوهر داری برای زنان پاداش جهاد را دارد. یعنی لازم نیست به جهاد بروند و خداوند برای آنها پاداشی بسیار گرانسنگ در نظر گرفته است.
قرآن به مساله تعدد زوجات دیدگاه جامعه شناختی دارد. گرچه برخی فمنیست ها بیان می کنند که تعدد زوجات از قرآن استنباط نمی شود می گویند که اگر خوف دارید از یکی قرآن نفی ابد آورده است که نمی توانید عدالت ایجاد کنید. این شبهه، شبهه یک زندیق به امام صادق(ص) است که گفت شما به قرآن عمل نمی کنید.
وی در ادامه با ذکر این مطلب که تعدد زوجات نسخه اول اسلام نیست، پیامبر(ص) هم تا زمانی که حضرت خدیجه(س) در قید حیات بودند تعدد زوجات نداشتند، بیان کرد: اینکه می گویند تک همسری طبیعی است با قرآن و سیره مطابق است، ولی تعدد اجازه می دهد و مشروط می شود چون جامعه را باید مدیریت کند.
تک همسری از نگاه اسلام طبیعی ترین حالت است، ولی اسلام جلوی تعدد را هم نگرفته است چون آثار اجتماعی آن را در نظر گرفته است. مثلا به قول امام موسی صدر اگر از جایگاه زنی که دارای چند فرزند است و کسی با او ازدواج نمیکند به مساله بنگریم به نتایج دیگری می رسیم. اینکه یک مرد به رابطه زناشویی خود رسمیت بدهد و ارزش و جایگاه آن زن را حفظ کند و حقوق او را به جا بیاورد کاملا مساله متفاوت با تفسیر شهوترانی برای تعدد زوجات است. اگر هرجا راه اسلام را ببندیم فساد افزا می شود.
وی در پاسخ به سوال منتقد این نشست مبنی بر اینکه برخی از مستشرقان نگاه منصافانه ای به قرآن داشته اند و نباید آنها را با یک چشم دید بیان کرد: اینکه بگوییم برخی از مستشرقان نگاه مثبتی داشتند و یا برخی از آنها حتی به مراتبی هم از ایمان نیز رسیدند یک مساله است ولی عمده مستشرقان نگاه منفی به اسلام داشته اند و مروج بسیاری از شبهاتی هستند که منشا ساخت برنامه ها و شبهات گسترده به اسلام بوده است.
منتقد نشست؛
دکتر محمد حسین زمانی
در ادامه نشست دکتر محمد حسین زمانی از پژوهشگران حوزه ودانشگاه با اشاره به موضوع پر اهمیت قرآن و مستشرقان بیان کرد: در حوزه نگاه به مستشرقان باید نگاه عمیق و بایسته و شایسته ای داشته باشیم و از برچسب زدن به کلیه آنها جلوگیری کنیم. آنها شبهاتی که با نظر ظاهری خود داشتند مطرح می کردند و طبیعی است نگاه عمیقی به همه معارف دین ما ندارند و طبیعی است آنچه در نگاه اولیه می بینند را با دید منطقی خود مورد نظر قرار دهند.
وی بیان کرد: موضوع بحث یک بخش پیرامون کلی مقاله است یک بخش ساختاری و یک بخش محتوایی و یک بحث هم متفرقه است. یکی از نقدهایی که به این مقاله انجام می شود آن است که دلایلی برای نسبت دادن به مستشرقان ذکر شده است که این دلایل قطعی نیست و اینگونه نیست که آنها دقیقا به دنبال نفرت پراکنی علیه اسلام و قرآن بوده اند.
محقق و پژوهشگر با ذکر این مطلب که برخی از مستشرقان به اسلام نیز مشرف شده اند گفت: یکی از نکات مثبت این مقاله آن است اگر نکته رواشناسی نیز اشاره کرده است به مسایل علمی آن نیز توجه داشته است.
نظر شما